2026-йил 30-октябрь · Янгиланган: 2026-йил 18-ноябрь · Муаллиф: Мубин Шаҳобов, Светофор автомактаби директори

Йўл ҳаракати қоидалари (ЙҲҚ): янги ҳайдовчи учун асосийлари

ЙҲҚ — йўл ҳаракати қоидалари: ҳайдовчилар, пиёдалар ва велосипедчилар йўлда риоя қилиши шарт бўлган қоидалар тўплами. 2026-йил октябрь ҳолатига Ўзбекистонда Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 12-апрелдаги 172-сон қарори билан тасдиқланган қоидалар амал қилади (lex.uz даги тўлиқ матн). Қуйида бу ҳужжат қандай тузилгани, янги ҳайдовчи аввал қайси мавзуларни тушуниши кераклиги ва ҳар бир мавзуда асосийси нима экани банд рақамлари билан ёзилган.

ЙҲҚ нима ва қайси ҳужжат амал қилади

Ўзбекистон Республикаси йўл ҳаракати қоидалари Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 12-апрелдаги 172-сон қарори билан тасдиқланган. Улар 2015-йилдан амал қилган олдинги қоидаларни (2015-йил 24-декабрдаги 370-сон қарор) алмаштирган. Интернетда эски таҳрирга ёки эски материалларга дуч келсангиз, амалдаги ҳужжатга таянинг. Кирилл алифбосида бу ҳужжатни «Йўл ҳаракати қоидалари» деб қидирасиз.

Расмий матн lex.uz — миллий қонунчилик базасида эълон қилинган: уни онлайн ўқиш, калит сўз бўйича қидириш ва амалдаги таҳрирни кўриш мумкин. «ЙҲҚ қонун», «йҳқ е қанун» деб қидирганлар ҳам айнан шу базани излайди. Китоблар ва PDF тайёргарлик учун қулай, лекин қоидалар матнига зид келса, матнга ишонинг.

Бу мақолада банд рақамлари 172-сон қарор матни бўйича берилган. Йўлда рухсат этилган тезликни ҳудуд тури ва чеклов белгилари (3.24) белгилайди, шунинг учун ҳайдаганда доим ўрнатилган белгиларга қаранг.

ЙҲҚ нималардан иборат: янги ҳайдовчи билиши керак бўлган мавзулар

Йўл ҳаракати қоидалари катта ҳужжат, лекин янги бошловчи учун у тушунарли мавзуларга бўлинади: ҳайдовчи мажбуриятлари ва ҳужжатлар; светофор ва тартибга солувчи; белгилар ва йўл чизиқлари; чорраҳалар ва ўтиш навбати; маневрлар ва қувиб ўтиш; тўхташ ва туриш; пиёдалар ва велосипедчилар; темир йўл кесишмалари; ёруғлик ва сигналлар.

ЙҲҚ йўл белгилари: белгиларни қандай ўрганиш керак

Йўл белгилари назариянинг энг катта қисми. Уларни алифбо тартибида бирма-бир ўрганиш ноқулай. Ишончлироқ йўл — гуруҳлар бўйича: бир гуруҳ белгилари шакли ва ранги билан ўхшаш, бу эса ёдда сақлашга ёрдам беради.

Белги гуруҳлари: огоҳлантирувчи (олдинда хавфли участка), устуворлик (ким биринчи ўтади), тақиқловчи, буюрувчи, ахборот-кўрсаткич ва сервис белгилари ҳамда асосий белгининг таъсирини аниқлайдиган қўшимча тахтачалар: масофа, вақт, транспорт тури.

Тақиқловчи белгилар

Имтиҳонда энг кўп савол тақиқловчи белгилар бўйича бўлади. Учта қоидани эслаб қолинг.

Светофор ва тартибга солувчи сигналлари

Бу мавзу ҳам тез-тез сўралади. Асосий нарса — устуворлик тартиби: тартибга солувчининг талаблари светофор, белгилар ва йўл чизиқларига зид бўлса ҳам бажарилади; светофор устуворлик белгисига зид бўлса, светофорга амал қилинади (43-банд).

Светофорнинг думалоқ сигналлари (31-банд):

Стрелка фақат ўзи кўрсатган йўналишга таъсир қилади; чапга стрелка, агар белги билан тақиқланмаган бўлса, қайтиб бурилишга ҳам рухсат беради, ўчирилган қўшимча секция эса ўз йўналишида ҳаракатни тақиқлайди (32-банд). Тақиқловчи сигналда стоп-чизиқ (5.33 белгиси) олдида тўхталади, бунда машинанинг энг олд нуқтаси чизиқ устида бўлмаслиги керак (41-банд).

Тартибга солувчининг сигналларини (38-банд) унга қайси томонингиз билан турганингизга қараб эслаб қолиш осон:

Светофор янги бошловчиларга энг оддий мавзудек туюлади, лекин баллар айнан шу ерда йўқотилади: шошилиш ва стрелка қачон юришга рухсат беришини нотўғри баҳолаш туфайли.

Қувиб ўтиш: нимани тушуниш керак

Қувиб ўтиш энг хавфли маневрлардан бири, шунинг учун қоидалар уни батафсил тасвирлайди. Бошлашдан олдин чапга бурилиш сигналини бериб, қуйидагиларга ишонч ҳосил қилиш керак (82-банд):

Қувиб ўтилаётган ҳайдовчига тезликни ошириб ёки бошқа йўл билан халақит бериш тақиқланади (84-банд). Қувиб ўтиш қуйидаги жойларда тақиқланган (86-банд):

Шубҳангиз бўлса, қувиб ўтманг. Имтиҳонда ҳам, ҳаётда ҳам бу танлов деярли ҳар доим тўғри.

Темир йўл кесишмаси

Бу мавзу ҳажми кичик, лекин хато нархи юқори. Кесишмага чиқиш тақиқланади (118-банд):

Кесишма олдида турган машиналарни қарама-қарши йўлдан айланиб ўтиш ҳам мумкин эмас. Ўтиш тақиқланган бўлса, стоп-чизиқ, 2.5 белгиси ёки светофор олдида тўхталади, улар бўлмаса — шлагбаумдан камида 5 м, шлагбаум бўлмаса энг яқин рельсгача камида 10 м масофада (119-банд). Кесишмада мажбурий тўхтасангиз, дарҳол одамларни туширинг ва изларни бўшатинг (120-банд).

Яшаш зонаси ва ҳовлилар

Шаҳарда ҳовлилардан ҳар куни ўтасиз, лекин бу мавзуни кўпинча унутишади. Яшаш зонаси 5.38 ва 5.39 белгилари билан белгиланади ва у ердаги қоидалар оддий кўчалардагидан фарқ қилади (123–127-бандлар):

Фаралар ва ташқи ёруғлик

Бу савол қандай шароитда ва қандай ёруғлик ёқишга оид. Узоқ ёки яқин ёруғлик фаралари қоронғи вақтда, кўриниш етарли бўлмаганда (300 м дан кам) ва туннелларда мажбурий (134-банд). Узоқ ёруғлик яқинига қуйидаги ҳолларда алмаштирилади: йўл ёритилган бўлса, қаршидан келаётган машинагача камида 150 м қолганда ва бошқа ҳайдовчиларни кўр қилиш мумкин бўлган ҳар қандай пайтда (135-банд). Агар сизни кўр қилишса, авария сигнализациясини ёқинг, қаторни алмаштирмай тезликни пасайтиринг ва тўхтанг.

Кундузи яқин ёруғлик колоннада, йўловчи ташиётган автобус ва маршрутли транспорт воситаларида, болаларни уюшган ҳолда ташишда, хавфли ва габаритдан катта юкларни ташишда, тортаётган машинада, кучли ёғин пайтида ҳамда мотоцикл, скутер ва мопедларда мажбурий (138-банд). Янги ҳайдовчи учун уч одат фойдали:

Велосипедчилар учун қоидалар

Ҳайдовчи учун бу мавзу муҳим, чунки велосипедчини йўлда ҳисобга олиш шарт: хавфсиз ён масофа қолдириш, уни йўл четига сиқмаслик, бурилиш ва эшикни очишдан олдин кўзгуларни диққат билан текшириш (94-банд халақит ёки хавф туғдирадиган бўлса, эшикни очишни тақиқлайди).

Қоидалар велосипедчилардан нимани талаб қилади (165–169-бандлар):

ЙҲҚ бандлари: рақамни нега қидиришади ва қандай топиш керак

Қидирувда «йҳқ 164 банд», «йҳқ 162 банд», «йҳқ 67 банд», «йҳқ 88 банд» каби сўровлар кўп. Рақамни баҳсда ёки баённомада эшитгани учун қидиришади. Банд рақамлари ҳужжат таҳририга боғлиқ, эски материаллар эса 2015-йил қоидалари рақамларига таянади, шунинг учун керакли бандни lex.uz даги матндан калит сўз бўйича топган осонроқ; банднинг битта иборасини контекстсиз ўқиб бўлмайди, истиснолар ёнида туради.

172-сон қарор матни бўйича энг кўп қидириладиган бандлар қуйида:

БандНима ҳақида
6Атамалар: тўхташ, туриш, қувиб ўтиш, кўриниш етарли эмаслиги
7 ва 12Ҳайдовчи ҳужжатлари; ҳайдовчига нима тақиқланган (қўлсиз алоқасиз телефон, камарсиз ҳайдаш, маст ҳолда бошқариш)
31–43Светофор ва тартибга солувчи
67Йўл қисмидаги ўрин: аҳоли пунктларидан ташқарида ўнгроқда юринг, ўнг қаторлар бўш пайтда чап қаторни эгалламанг
82–94Қувиб ўтиш, тўхташ ва туриш
104–108Назоратсиз чорраҳалар
116–127Темир йўл кесишмалари, яшаш зоналари ва ҳовлилар
134–141Ташқи ёритиш асбоблари
162 ва 164Юк ташиш шартлари ва габаритдан катта юклар
165–169Велосипедчилар ва шахсий ҳаракатланиш воситалари
176Транспорт воситаларидаги аниқлаш белгилари

ЙҲҚ PDF, китоб ва 2026-йил ўзгаришлари

«ЙҲҚ пдф» ва шунга ўхшаш сўровларни қоидаларнинг қулай нусхасини олиш учун қидиришади. Файл ёки китоб версияси эскирган бўлиши мумкин, шунинг учун 2022-йил 12-апрелдаги 172-сон қарорга таянадиган материалларни олинг, шубҳали ҳолатни эса lex.uz даги матн билан текширинг.

Ўзгаришлар ҳақида. Асосий ҳужжат аввалгича, гувоҳнома олиш тартиби эса 2026-йилда ўзгарди: 2026-йил 1-февралдан А ва Б тоифалари учун автомактабдаги назарий машғулотларга қатнашиш мажбурий эмас (Вазирлар Маҳкамасининг 676-сон қарори). Бу қоидаларнинг ўзини ўзгартирмайди, лекин уларни қандай ўрганишингизни ўзгартиради. «Ҳайдовчилик гувоҳномаси янги қонун» деб қидирсангиз, бу йўл ҳаракати қоидалари эмас, балки гувоҳнома олиш тартиби ҳақидаги янгиликлар бўлади.

Янги ҳайдовчи ЙҲҚни қандай ўрганади

Қоидаларни бадиий матн каби ўқиш фойдасиз. Белгилар ва светофордан бошланг: бу қолган мавзулар учун асос. Кейин мавзулар бўйича юринг, бир вақтда биттадан: чорраҳалар, кейин қувиб ўтиш, кейин тўхташ. Ҳар мавзудан кейин саволларни ечинг ва хатоларни ёдлаб олмасдан, қоида матни бўйича таҳлил қилинг; машқни қандай ташкил қилиш ЙҲҚ тестлари мақоласида таҳлил қилинган. Ҳайдаш дарсларида қоидалар одатга айланади: белгини кўрасиз ва нима қилишни дарров тушунасиз.

Имтиҳоннинг ўзи қандай ўтиши ва нима текширилиши ҳақида назарий имтиҳон мақоласида ўқинг. Гувоҳнома сари йўлни қаердан бошлашни ҳали танлаётган бўлсангиз, гувоҳнома олиш тартиби билан танишинг.

ЙҲҚ имтиҳонда

Назарий имтиҳон қоидаларни тушунишни текширади: 2026-йил октябрь ҳолатидаги маълумотларга кўра, у 25 дақиқада 20 та саволдан иборат, Б тоифаси учун ўтиш чегараси — 18 та тўғри жавоб. Амалий имтиҳонда ҳам қоидалар ишлайди: машқларни уларни бузмасдан бажарасиз.

«Светофор» автомактабида ЙҲҚ ва ҳайдаш

Тошкентдаги «Светофор» автомактаби Б тоифа бўйича таълим механикада, хоҳласангиз — автоматда қўшимча машғулотлар (шартларини администратордан сўранг). Тўлиқ курс — 6 500 000 сўм, муддати 2,5 ой, машғулотлар ҳафтасига 3 марта, ҳар бири 1,5 соат. Назария онлайн, амалиёт автодромда ва шаҳарда ўтади. Тошкентда 10 та филиал бор. Батафсил маълумот бош саҳифада, шартлар ва нарх эса «Светофор» автомактаби нархлари саҳифасида.

Кўп бериладиган саволлар

ЙҲҚ нима?

ЙҲҚ — Йўл ҳаракати қоидалари, яъни йўлда ҳайдовчилар, пиёдалар ва велосипедчилар риоя қилиши шарт бўлган қоидалар. Русча қисқартмаси ПДД.

Ўзбекистонда қайси ЙҲҚ амал қилади?

Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 12-апрелдаги 172-сон қарори билан тасдиқланган қоидалар амал қилади. Улар 2015-йил 24-декабрдаги 370-сон қарор билан тасдиқланган олдинги қоидаларни алмаштирган.

ЙҲҚ матнини қаердан топиш мумкин?

Расмий матн lex.uz миллий қонунчилик базасида эълон қилинган, уни онлайн ўқиш ва сўз бўйича қидириш мумкин. PDF ва китоблар тайёргарлик учун қулай, лекин баҳсли ҳолатда расмий матнга таянинг. Керакли бандни калит сўз бўйича топиш осонроқ.

Ким муҳимроқ: тартибга солувчи, светофор ёки белги?

Тартибга солувчининг талаблари светофор, белгилар ва йўл чизиқларига зид бўлса ҳам бажарилади (ЙҲҚ нинг 43-банди). Светофор устуворлик белгисига зид бўлса, ҳайдовчи светофор сигналларига амал қилади.

2026-йилда ЙҲҚ ўзгардими?

Асосий ҳужжат аввалгича: Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 12-апрелдаги 172-сон қарори. 2026-йилда гувоҳнома олиш тартиби сезиларли ўзгарди: 01.02.2026 дан автомактабда назарияга қатнашиш мажбурий эмас. Бу қоидаларнинг ўзини ўзгартирмайди, лекин уларни қандай ўрганишингизни ўзгартиради.

Қўнғироқ қилиш