Ҳайдовчилик гувоҳномаси тоифалари: нимани англатади
Ҳайдовчилик гувоҳномаси тоифалари қайси турдаги транспортни ҳайдаш мумкинлигини кўрсатади. Оддий енгил машина учун Б тоифа керак ва кўпчилик айнан шу тоифага ўқийди: юк машиналари ва автобуслар бошқа тоифаларга киради. Қуйида ҳар бир ҳарф нимани англатиши, Б тоифа С ва Д дан нимаси билан фарқ қилиши ҳамда механика билан автомат бу ерда қандай рол ўйнаши ёзилган. Маълумотлар 2026-йил октябрь ҳолатида.
- Гувоҳномадаги тоифа нима
- Б тоифа: қайси машиналарни ҳайдаш мумкин
- Б ва Б1: фарқ борми
- Тиркамали тоифалар: БЕ, ЦЕ, ДЕ
- С ва Д тоифалар: юк машиналари ва автобуслар
- А ва А1 тоифалар: мотоцикл, мопед, скутер
- Иккинчи тоифани қандай қўшиш
- Тоифани танлашдан олдин нимани текшириш керак
- Янги бошловчи нима танласин
- «Светофор» автомактабида қайси тоифа
- Кўп бериладиган саволлар
Гувоҳномадаги тоифа нима
Тоифа — гувоҳномадаги ҳарф, у қайси транспортни ҳайдашингиз мумкинлигини белгилайди. Енгил машинага имтиҳон топширсангиз, Б тоифа оласиз. Автобус ёки юк машинасини ҳайдамоқчи бўлсангиз, бошқа тоифа керак бўлади ва унинг ўз ёш, стаж ва тайёргарлик талаблари бор.
Гувоҳнома олиш тартиби ва тоифалар рўйхати Вазирлар Маҳкамасининг 2018-йил 31-майдаги 408-сонли қарорида ва кейинги ўзгартиришларда белгиланган. Гувоҳнома 10 йил амал қилади (gov.uz). Бутун йўлни — рўйхатдан ўтишдан гувоҳномагача — «Права олиш тартиби» мақоласида ёздик.
Б тоифа: қайси машиналарни ҳайдаш мумкин
Б тоифа — енгил автомобиллар тоифаси. У қуйидаги параметрлардаги машиналарга тегишли:
- рухсат этилган энг катта массаси 3 500 кг дан ошмайди;
- ҳайдовчи ўриндиғидан ташқари 8 тадан кўп бўлмаган ўриндиқ;
- массаси 750 кг гача бўлган тиркама билан.
Одатда «енгил автомобилга қайси тоифа керак» ёки «Б тоифа билан қайси машиналарни ҳайдаш мумкин» деб сўраганда шуни назарда тутишади. Агар машинангиз чегарада турса (микроавтобус, пикап, енгил фургон), техник паспортдаги рухсат этилган масса ва ўриндиқлар сонини текширинг, керак бўлса ЙҲХБдан аниқланг.
Нечта йўловчи ташиш мумкин
Б тоифадаги машинада ҳайдовчи ўрнидан ташқари 8 тагача ўриндиқ бўлиши мумкин. Бу машинанинг тузилиши ҳақида, ҳозир нечта одам ташишингиз ҳақида эмас. Одамлар ва болаларни ташиш ҳамда хавфсизлик камари қоидалари ЙҲҚда ёзилган ва уларни алоҳида билиш керак. Қоидаларнинг асослари «ЙҲҚ асосий қоидалари» мақоласида.
Механика ва автомат: бир тоифами
Иккала ҳолатда ҳам гап Б тоифа ҳақида. Гувоҳнома узатмалар қутисига қараб фарқланмайди: автомат учун алоҳида гувоҳнома йўқ. Амалий имтиҳон механикада топширилади, шунинг учун асосий ўқиш ҳам механикада ўтади. Автомат эса кейин шу машинада ҳайдамоқчи бўлганлар учун қўшимча машқ.
Б ва Б1: фарқ борми
«Права категория Б ва Б1 фарқи» сўрови тез-тез учрайди, чунки Б1 айрим мамлакатлар гувоҳномаларида бор. Сизга эса оддий енгил машина учун Б тоифа керак: Ўзбекистон автомактабларида айнан шу тоифа бўйича ўқитилади ва имтиҳон қабул қилинади. Агар Б1 ни рекламада ёки бировнинг гувоҳномасида кўрсангиз, бу ёзув нимани англатишини ЙҲХБдан сўранг ва уни гувоҳнома олишнинг алоҳида йўли деб ўйламанг: курс ва имтиҳонни Б тоифа бўйича топширасиз.
Тиркамали тоифалар: БЕ, ЦЕ, ДЕ
Енгил тиркама (750 кг гача) учун алоҳида тоифа керак эмас, у Б тоифага киради. Тиркама оғирроқ бўлса, Е модификацияси керак: БЕ — енгил автомобиль ва оғир тиркама. ЦЕ (юк машинаси тиркама билан) ва ДЕ (автобус тиркама билан) ҳам шундай тузилган.
Е ҳарфли тоифалар учун асосий тоифа (ЦЕ учун — С, ДЕ учун — Д), шу тоифада ҳайдаш стажи ва қайта тайёрлов курси керак; бу 408-сон қарор низомининг 28-бандида айтилган. Стаж муддати тоифага қараб фарқ қилади, шунинг учун тиркама режалаштирсангиз, аниқ талабларни автомактабдан ёки ЙҲХБдан сўранг.
С ва Д тоифалар: юк машиналари ва автобуслар
Бу тоифалар янги бошловчилар учун эмас. Асосий фарқлар:
| Тоифа | Қандай транспорт | Минимал ёш | Яна нимани ҳисобга олиш керак |
|---|---|---|---|
| Б | Енгил автомобиллар (3 500 кг гача, ҳайдовчидан ташқари 8 ўриндиққача) | 18 ёш | Энг оммавий тоифа |
| С | 3 500 кг дан оғир юк машиналари | 18 ёш | 750 кг гача тиркама |
| Д | Автобуслар: ҳайдовчидан ташқари 8 дан кўп ўриндиқ | 21 ёш | Бошқа тоифада стаж керак (йўналиш: Б ёки С да тахминан 3 йил) ва қайта тайёрлов |
| БЕ, ЦЕ, ДЕ | 750 кг дан оғир тиркамали транспорт | асосий тоифадагидек | Асосий тоифа, стаж ва курс керак; аниқ шартларни автомактаб ёки ЙҲХБдан сўранг |
Б/С учун 18 ёш ва Д учун 21 ёш 408-сон қарорда кўрсатилган; ёш ўқишни тугатиш пайтига ҳисобланади. Ёш ҳақида батафсил — «Неча ёшдан права олиш мумкин» мақоласида.
А ва А1 тоифалар: мотоцикл, мопед, скутер
Икки ғилдиракли техника учун алоҳида тоифалар бор. 2026-йил 1-январдан Ўзбекистонда мопед ва скутерлар учун А1 кичик тоифа жорий этилган. ОАВдан (anhor.uz ва бошқа ОАВ, 2025-йил октябрь–ноябрь) маълум:
- А1 учун автомактабда ўқиш шарт эмас: ўзингиз тайёрланиб, имтиҳон топшириш мумкин;
- А1 учун назария чегараси — 20 саволдан 16 тўғри жавоб, Б учун эса 18;
- А, Б, С ёки Д гувоҳномаси борлар учун А1 га қўшимча имтиҳон керак эмас;
- ОАВ маълумотига кўра минимал ёш: А1 — 16, А — 18.
Икки аниқлик. А1 га кирадиган техника параметрлари ЙҲХБ хабарига кўра (2026-йил апрель): двигатель 25 см³ гача, қувват 0,25 кВт гача, тезлик 25 км/соат гача; аввалроқ ОАВда бошқа қийматлар ҳам айтилган. Мотоцикл учун ёш 2018-йилги қарор матнида 16 эди, 2025-йил нашрида эса 18 кўрсатилган. Сизга шу тоифа керак бўлса, техника сотиб олишдан ва курсга ёзилишдан олдин ЙҲХБдан текширинг.
Электросамокат учун гувоҳнома керакми
ЙҲХБнинг 2026-йил апрель хабарига кўра, электросамокатлар учун гувоҳнома керак эмас: А1 мопед ва скутерларга тегишли, электросамокатлар эса индивидуал ҳаракатланиш воситаси ҳисобланади. Ҳаракат қоидаларига амал қилиш керак: велосипед йўлакчасидан ёки йўл четидан юриш.
Иккинчи тоифани қандай қўшиш
Кўпчилик Б дан бошлайди, кейин яна биттасини қўшади. Умуман олганда, иккинчи тоифа алоҳида ўқиш ва имтиҳон билан расмийлаштирилади, дастур нолдан ўқишдан қисқароқ бўлиши мумкин. Аниқ муддат ва нарх тоифа ва мактабга боғлиқ, уларни автомактабдан сўранг. Ҳужжатлар бир хил: паспорт ёки ID-карта, 083/й тиббий маълумотнома, ўқиш тасдиғи; тафсилотлари «Права учун ҳужжатлар» мақоласида.
Тоифани танлашдан олдин нимани текшириш керак
Тоифа ҳақидаги саволларнинг кўпи машина ёки режаларингизга боғлиқ. Оддий текширув хатодан сақлайди.
- Техник паспорт. Ундан рухсат этилган масса ва ўриндиқлар сонини кўринг: айнан шу рақамлар тоифани белгилайди.
- Тиркама. Оғирлиги 750 кг дан ошса, Б етмайди.
- Икки ғилдирак. Мопед ёки скутер олишдан олдин унинг двигатели ва тезлиги А1 га мослигини ЙҲХБдан аниқланг.
- Ёш. Тоифа учун керакли ёш ўқиш тугайдиган пайтгача тўлиши керак.
Шубҳа бўлса, автомактабдаги менежердан ёки ЙҲХБдан ёзма жавоб сўранг: тоифа масаласида тахмин қилгандан кўра аниқлаган яхши.
Янги бошловчи нима танласин
Енгил машинада юрмоқчи бўлсангиз, сизнинг танловингиз — Б тоифа. Талаблари энг тушунарли: 18 ёшдан, автомактабда ўқиш, имтиҳонда назария ва амалиёт, кейин 10 йил амал қиладиган гувоҳнома. Қолган тоифаларни кейинроқ, стаж ва аниқ мақсад пайдо бўлганда қўшиш мумкин.
Курсларни солиштирганда, улар айнан қайси тоифага мўлжалланганини кўринг ва шартномада ёзишни сўранг. Қайта сўрашдан тортинманг: бошида берилган оддий савол кейин асабингизни тежайди.
Манбалар: kun.uz (октябрь–ноябрь 2025)
«Светофор» автомактабида қайси тоифа
Тошкентдаги «Светофор» автомактаби Б тоифа бўйича таълим механикада, хоҳласангиз — автоматда қўшимча машғулотлар (шартларини администратордан сўранг). Тўлиқ курс — 6 500 000 сўм, муддати 2,5 ой, ҳафтасига уч марта 1,5 соатдан машғулот, назария онлайн, амалиёт автодромда ва шаҳарда ўтади. Тошкентда 10 та филиал бор. Шартлар бош саҳифада, курс нархи эса «Светофор» автомактаби нархлари саҳифасида.
Кўп бериладиган саволлар
Гувоҳномадаги Б тоифа нимани англатади?
Б тоифа енгил автомобилларни ҳайдаш ҳуқуқини беради: рухсат этилган массаси 3 500 кг гача ва ҳайдовчи ўрнидан ташқари 8 тагача ўриндиқли. Кўпчилик айнан шу тоифага ўқийди.
Енгил машина учун қайси тоифа керак?
Оддий енгил автомобиль учун Б тоифа керак. 3 500 кг дан оғир юк машиналари учун С, автобуслар учун Д тоифа талаб қилинади.
Б тоифа билан нечта йўловчи ташиш мумкин?
Б тоифадаги автомобилда ҳайдовчи ўрнидан ташқари 8 тагача ўриндиқ бўлиши мумкин: бу машинанинг ўз параметри. Одамларни ташиш ва камар қоидалари ЙҲҚда алоҳида ёзилган, уларни ўқиб чиқиш керак.
Ўзбекистонда Б1 тоифаси борми?
Оддий енгил автомобиль учун Б тоифа керак: автомактабларда айнан шу тоифа бўйича ўқитилади ва имтиҳон қабул қилинади. Агар Б1 ёзувини рекламада ёки бировнинг гувоҳномасида кўрсангиз, унинг маъносини ЙҲХБдан аниқланг.
Электросамокат учун гувоҳнома керакми?
ЙҲХБ хабарига кўра (2026-йил апрель), электросамокатлар индивидуал ҳаракатланиш воситаси ҳисобланади ва гувоҳнома талаб қилинмайди. Мопед ва скутерлар учун А1 тоифа жорий этилган.
Механика ва автомат гувоҳномада бошқа тоифами?
Иккала ҳолатда ҳам Б тоифа: гувоҳнома узатмалар қутисига қараб фарқланмайди, автомат учун алоҳида гувоҳнома йўқ. Амалий имтиҳон механикада топширилади, шунинг учун асосий ўқиш ҳам шунда ўтади; автоматни қўшимча машғулотларда ўрганиш мумкин.