Yoʻl belgilari turlari: Oʻzbekistondagi guruhlar va ularning maʼnosi
Oʻzbekistonda yoʻl belgilari yettita guruhga boʻlinadi, va har bir guruh oʻz vazifasiga ega: ogohlantiradi, ustuvorlikni belgilaydi, taqiqlaydi, buyuradi, yoʻnalish koʻrsatadi, xizmat joylarini bildiradi yoki boshqa belgilarni aniqlashtiradi. Belgilarni birma-bir emas, guruhlar boʻyicha oʻrganish eng oson. Quyida YHQ ning 1-ilovasi (Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori, lex.uz dagi matn) boʻyicha barcha guruhlar, yangi haydovchi bilishi shart belgilar, testda adashtiradigan juftliklar va yodlash rejasi berilgan. Maʼlumotlar 2026-yil oktyabr holatiga.
- Yoʻl belgilari turlari: yettita guruh
- Shakl va rang: guruhni bir qarashda aniqlash
- Yangi haydovchi bilishi shart boʻlgan asosiy belgilar
- Belgi qayergacha amal qiladi
- Belgilar bir-biriga zid kelsa
- Testda adashtiradigan belgilar
- Yoʻl belgilarini tez qanday yodlash mumkin
- Nazariy imtihonda belgilar
- Belgilar va haydash: «Svetofor» avtomaktabi
- Koʻp beriladigan savollar
Yoʻl belgilari turlari: yettita guruh
Qoidalarda belgilar guruhlar boʻyicha raqamlangan: birinchi raqam — guruh raqami. 3.24 belgisi uchinchi guruhga (taqiqlovchi), 5.16 esa beshinchi guruhga (axborot-koʻrsatkich) kiradi. Raqamni bilsangiz, testda belgini birinchi marta koʻrsangiz ham, qaysi guruhga tegishli ekanini darhol tushunasiz.
| № | Guruh | Vazifasi (YHQ boʻyicha) | Misol |
|---|---|---|---|
| 1 | Ogohlantiruvchi belgilar | Xavfli uchastka yaqinlashayotgani haqida xabar beradi, vaziyatga mos chora koʻrish kerak | 1.20 piyodalar oʻtish joyi, 1.21 bolalar |
| 2 | Ustuvorlik belgilari | Chorrahalar, qatnov qismlari kesishuvi va tor uchastkalardan oʻtish navbatini belgilaydi | 2.1 asosiy yoʻl, 2.4 yoʻl bering |
| 3 | Taqiqlovchi belgilar | Harakatga maʼlum cheklovlarni joriy etadi yoki bekor qiladi | 3.1 kirish taqiqlangan, 3.24 maksimal tezlikni cheklash |
| 4 | Buyuruvchi belgilar | Maʼlum yoʻnalishlarda harakat tartibini belgilaydi yoki bekor qiladi | 4.1.1 toʻgʻri yurish, 4.3 aylanma harakat |
| 5 | Axborot-koʻrsatkich belgilari | Harakat tartiblarini joriy etadi yoki bekor qiladi, aholi punktlari va boshqa obyektlar haqida xabar beradi | 5.1 avtomagistral, 5.22 aholi punkti boshlanishi |
| 6 | Servis belgilari | Kerakli obyektlar joylashuvini koʻrsatadi | 6.2 kasalxona, 6.3.1 yoqilgʻi quyish shoxobchasi |
| 7 | Qoʻshimcha axborot belgilari (tablichkalar) | Qoʻllangan belgilarning amal qilishini aniqlashtiradi yoki cheklaydi | 7.1.1 obyektgacha masofa, 7.5.4 amal qilish vaqti |
Jadvaldagi guruh va belgi nomlari lex.uz dagi qoidalar matnidan olingan (rus tilidagi matn asosida, oʻzbekcha atamalar tarjimada berilgan). Darslik va test ilovalarida boshqacha ifodalar yoki eski raqamlash uchrashi mumkin, shubha tugʻilsa rasmiy matnga qarang.
Shakl va rang: guruhni bir qarashda aniqlash
Belgi guruhini koʻpincha rasmni oʻqimasdan ham aniqlash mumkin. Bu xalqaro tizimga asoslangan; qoidalar ilovasi shakl va rangni soʻz bilan tasvirlamaydi, shuning uchun buni yoʻnalish sifatida oling, imtihonda esa rasmning oʻziga tayaning.
- Ogohlantiruvchi — odatda qizil hoshiyali uchburchak, ichida xavfning qora rasmi.
- Taqiqlovchi — odatda qizil hoshiyali doira. Bu yerda qizil «mumkin emas» degani.
- Buyuruvchi — odatda oq rasmli koʻk doira: «faqat shunday mumkin».
- Axborot-koʻrsatkich va servis — odatda koʻk yoki yashil toʻrtburchaklar: ular talab qilmaydi, xabar beradi.
- Ustuvorlik belgilari — maxsus shakllar: «Yoʻl bering» (2.4) — teskari uchburchak, 2.5 belgi — qizil koʻpburchak, 2.1 — ajralib turuvchi rombsimon belgi.
- Tablichkalar — asosiy belgi ostidagi kichik toʻrtburchaklar.
- Vaqtinchalik belgilar — sariq: qoidalarda vaqtinchalik yoʻl belgilari sariq rangda ekani aniq yozilgan.
Yangi haydovchi bilishi shart boʻlgan asosiy belgilar
Avval eng muhimini oʻrgansangiz, yoʻlda darhol yoʻl topasiz va testdagi savollarning katta qismini yopasiz. Guruhlar boʻyicha minimum quyidagicha.
Ustuvorlik belgilari
- 2.1 «Asosiy yoʻl» — chorrahadan birinchi oʻtasiz. 2.2 — asosiy yoʻl tugashi.
- 2.4 «Yoʻl bering» — kesishuvchi yoʻldagi transportni oʻtkazib yuboring.
- 2.5 «Toʻxtamasdan harakatlanish taqiqlanadi» — odatda «STOP» deyiladi. Toʻxtash chizigʻi oldida, chiziq boʻlmasa kesishuvchi yoʻl qatnov qismi chetida toʻxtab, yoʻl berish kerak. Tezlikni shunchaki kamaytirish yetarli emas.
Taqiqlovchi belgilar
- 3.1 «Kirish taqiqlangan» — bu tomonga yurish mumkin emas.
- 3.2 «Harakat taqiqlangan» — ikkala tomonga ham yurish mumkin emas.
- 3.20 «Quvib oʻtish taqiqlangan» va 3.21 — uning zonasi tugashi.
- 3.24 «Maksimal tezlikni cheklash» va 3.25 — cheklash zonasi tugashi.
- 3.27 «Toʻxtash taqiqlangan» va 3.28 «Turish taqiqlangan».
- 3.18.1 va 3.18.2 — oʻngga va chapga burilish taqiqi, 3.19 — burilib ketish taqiqi.
Boshqa guruhlar
- 1.1 va 1.2 — shlagbaumli va shlagbaumsiz temir yoʻl kesishmasi; 1.8 svetofor bilan boshqarish; 1.20 piyodalar oʻtish joyi; 1.21 bolalar.
- 4.1.1–4.1.6 — majburiy harakat yoʻnalishlari; 4.3 aylanma harakat.
- 5.16.1 va 5.16.2 — piyodalar oʻtish joyi; 5.22 va 5.23 — aholi punkti boshlanishi va oxiri; 5.33 toʻxtash chizigʻi; 5.38 va 5.39 — turar joy zonasi va uning oxiri.
Shu belgilarga tegishli qoidalar (turar joy zonasi, temir yoʻl kesishmasi, svetofor) «Yoʻl harakati qoidalari: yangi haydovchi uchun asosiylari» maqolasida yoritilgan.
Belgi qayergacha amal qiladi
Testlarda bu savol tez-tez uchraydi. Qoidalarga koʻra 3.20 «Quvib oʻtish taqiqlangan» va 3.24 «Maksimal tezlikni cheklash» belgilari oʻrnatilgan joydan eng yaqin chorrahagacha, chorraha boʻlmasa aholi punkti oxirigacha amal qiladi. Aholi punkti oldiga oʻrnatilgan 3.24 belgisi 5.22 belgisigacha amal qiladi.
Zonani 7.2.1 «Amal qilish zonasi» tablichkasi oʻzgartirishi mumkin (u taqiqlovchi va axborot-koʻrsatkich belgilarning amal qilish uzunligini koʻrsatadi), tugatish esa bekor qiluvchi belgi bilan amalga oshadi: quvib oʻtish uchun 3.21, tezlik uchun 3.25. 7.5.x «Amal qilish vaqti» tablichkalari belgini kun va soat boʻyicha, 7.4.x «Transport vositasi turi» esa mashina turi boʻyicha cheklaydi.
Belgilar bir-biriga zid kelsa
Baʼzan belgi yoʻl chizigʻiga yoki boshqa belgiga zid koʻrinadi. Qoidalarga koʻra belgi va chiziq maʼnolari bir-biriga zid boʻlsa, belgiga amal qilinadi. Vaqtinchalik (sariq) va doimiy belgi zid boʻlsa, vaqtinchalik belgi bajariladi. Svetofor ustuvorlik belgisiga zid boʻlsa, haydovchi svetofor signallariga amal qiladi, tartibga soluvchining talablari esa hammasidan ustun (YHQ ning 43-bandi). Bu tartibni testdan oldin yodlab qoʻying: shunga oid savollar koʻp uchraydi.
Testda adashtiradigan belgilar
Eng koʻp xato oʻxshash juftliklarda chiqadi. Ularni yonma-yon solishtirib, alohida oʻrganing.
| Juftlik | Farqi |
|---|---|
| 3.1 va 3.2 | 3.1 «Kirish taqiqlangan» bitta kirishni yopadi, 3.2 «Harakat taqiqlangan» hamma transport vositalariga yoʻlni yopadi |
| 3.27 va 3.28 | 3.27 toʻxtashni (demak, turishni ham) taqiqlaydi, 3.28 faqat turishni. Toʻxtash va turish farqini YHQ ning 6-bandidagi atamalar beradi; ikkala belgi ham oʻrnatilgan yoʻl tomonida amal qiladi |
| 3.29 va 3.30 | Oyning toq va juft kunlarida turish taqiqlanadi: hafta kunini emas, sanani hisoblang |
| 3.20 va 3.22 | 3.20 hammaga quvib oʻtishni taqiqlaydi, 3.22 — faqat yuk avtomobillariga |
| 2.4 va 2.5 | «Yoʻl bering» — toʻsiq boʻlmasa toʻxtamasdan oʻtish mumkin. 2.5 toʻliq toʻxtashni talab qiladi |
| 2.1 va 2.3.1 | «Asosiy yoʻl» — siz ustunsiz; «Ikkinchi darajali yoʻl bilan kesishuv» sizning yoʻlingiz asosiy, kesishuvchisi esa ikkinchi darajali ekanini bildiradi |
| 1.20 va 5.16 | Ikkalasi ham piyodalar oʻtish joyiga tegishli: 1.20 oldindan ogohlantiradi, 5.16 aynan oʻtish joyida turadi |
| 4.5 va 4.6 | 4.5 «Velosiped yoʻlkasi», 4.6 «Piyodalar yoʻlkasi»: har xil ishtirokchilar uchun |
| 5.22 va 5.24 | Ikkalasi ham «Aholi punkti boshlanishi», lekin 5.22 da aholi punktlaridagi qoidalar amal qiladi, 5.24 da bu yoʻlda amal qilmaydi |
| 5.41 va 7.19 | Ikkalasi ham foto va videoyozuvga tegishli: biri asosiy belgi, ikkinchisi boshqa belgiga tablichka |
Asosiy qoida: javob berishdan oldin faqat rasmga emas, guruh raqami, nomi va belgi ostida tablichka bor-yoʻqligiga ham qarang.
Yoʻl belgilarini tez qanday yodlash mumkin
- Guruhlardan boshlang. Avval yettita guruh va ularning maʼnosini yodlang. Belgini koʻrib «bu taqiq» yoki «bu ustuvorlik» deb darhol tushunasiz.
- Bir kunda bitta guruh. Ogohlantiruvchi va taqiqlovchi guruhlar eng katta. Kuniga 8–10 tadan oshirmang.
- Avval maʼno, keyin raqam. Raqam maʼlumotnoma uchun, belgini raqamsiz ham nomlay olish kerak.
- Juftliklarni solishtiring. Yuqoridagi jadvaldan oʻxshash belgilarni yozib, rasmdagi farqni toping.
- Testlar bilan tekshiring. Maslahatsiz berilgan savol nimani chindan eslab qolganingizni koʻrsatadi. Qanday mashq qilish — YHQ testlari maqolasida.
- Yoʻlga qarang. Darsga ketayotib belgilarni ovoz chiqarib ayting. Jonli belgilar telefondagi rasmdan yaxshiroq yodda qoladi.
- Bir kundan va bir haftadan keyin takrorlang. Belgilar uzoq xotiraga oʻtishi uchun shu yetarli.
Nazariy imtihonda belgilar
2026-yil oktyabr holatiga nazariy imtihonda 20 ta savol, 25 daqiqa, B toifa uchun kamida 18 ta toʻgʻri javob kerak. Belgilar boshqa mavzular qatori savollarda uchraydi. Hammasini bilish kerak deb hisoblang. Imtihon formati haqida batafsil — «Nazariy imtihon» maqolasida.
Belgilar va haydash: «Svetofor» avtomaktabi
Belgilar yoʻlda uchratganingizda eng yaxshi yodda qoladi. Toshkentdagi «Svetofor» avtomaktabi B toifa boʻyicha oʻqitadi: asosiy kurs mexanikada oʻtadi, xohlasangiz, avtomatda qoʻshimcha mashgʻulotlar olish mumkin. Toʻliq kurs — 6 500 000 soʻm, muddati 2,5 oy, haftasiga uch marta 1,5 soatdan. Nazariya onlayn, amaliyot avtodromda va shaharda oʻtadi, Toshkentda 10 ta filial bor. Batafsil maʼlumot bosh sahifada.
Koʻp beriladigan savollar
Yoʻl belgilari nechta guruhga boʻlinadi?
Yettita guruhga: ogohlantiruvchi, ustuvorlik, taqiqlovchi, buyuruvchi, axborot-koʻrsatkich belgilari, servis belgilari va qoʻshimcha axborot belgilari. Bu Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori bilan tasdiqlangan YHQ ning 1-ilovasi.
Yoʻl belgilarining rasmiy roʻyxatini qayerdan topish mumkin?
YHQ ning 1-ilovasida, lex.uz saytida. Unda har bir belgining raqami, nomi va tavsifi bor. Kitob va ilovalardagi rasmlarni shu matn bilan solishtiring.
STOP belgisi YHQ da qanday ataladi?
2.5 belgi rus tilidagi matnda «Движение без остановки запрещено» deb nomlanadi, yaʼni toʻxtamasdan harakatlanish taqiqlanadi. U toʻxtash chizigʻi oldida, chiziq boʻlmasa kesishuvchi yoʻl qatnov qismining chetida toʻxtashni talab qiladi.
Sariq rangdagi yoʻl belgilari nimani bildiradi?
Vaqtinchalik yoʻl belgilari sariq rangda boʻladi (YHQ 1-ilovasi). Koʻchma tayanchdagi vaqtinchalik belgi doimiy belgiga zid boʻlsa, haydovchi vaqtinchalik belgi talabini bajaradi.
Yoʻl belgilarini tez yodlash uchun nima qilish kerak?
Alifbo tartibida emas, guruhlar boʻyicha oʻrganing: avval guruh maʼnosi, keyin undagi belgilar. Soʻng oʻxshash juftliklarni yonma-yon solishtiring va testlar bilan mustahkamlang.
Quvib oʻtish va tezlikni cheklash belgilari qayergacha amal qiladi?
3.20 va 3.24 belgilari oʻrnatilgan joydan eng yaqin chorrahagacha, chorraha boʻlmasa aholi punkti oxirigacha amal qiladi. Zonani 7.2.1 «Amal qilish zonasi» tablichkasi aniqlashtiradi.